SRB ENG

Kritika: „Paradigma“ (kratki igrani film, 2015)

23. мар 2016 | Autor: Đorđe Bajić





Scenarista i reditelj Dean Radovanović (1988), svršeni student filmske i televizijske režije na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu, pažnju filmske javnosti skrenuo je 2013. godine pobedom u selekciji Up to 10,000 bucks na novosadskom festivalu Cinema City. Trijumfovao je i osvojio statuetu IBIS zahvaljujući svom debitantskom kratkometražnom filmu Ako ikada jedne noći bilo kad (2012) i već tada pokazao sklonost ka atipičnim filmskim izrazima i oneobičavanju stvarnosti. Njegov četvrti kratkometražni film, Paradigma, snimljen je tri godine kasnije i njegov je diplomski rad. Paradigma je premijerno je prikazana u Novom bioskopu Zvezda, a ove godine je uvrštena i u takmičarsku selekciju Beogradskog festivala dokumentarnog i kratkometražnog filma.

Paradigma donosi priču u kojoj učestvuje svega pet glumaca i koja je u celosti smeštena u jedan stan. Roditeljima malog Nemanje (Dubravka Kovjanić i Aleksandar Lazić), učenika petog razreda, u posetu dolazi nastavnik srpskog jezika (Bojan Žirović). Uznemiren zbog sadržaja sastava koji je dečak napisao na temu Moj najbolji prijatelj, nastavnik želi da se konsultuje sa roditeljima i odagna svoju zabrinutost. Mali Nemanja, naime, u svom radu otkriva da noću posećuje komšiju u stanu pored njegovog i tamo sluša „drugačije priče“. Roditelji su zatečeni, pošto su gotovo sigurni da je taj stan prazan i da u njemu niko ne živi.  Tokom prve polovine svog polusatnog filma, Radovanović filmsku priču gradi manje-više konvencionalnim sredstvima, mada se i na početku mogu uočiti neki neobični rediteljski postupci (kao, na primer, pretapanja lica govornika u jednoj dijaloškoj sceni). Postavka je statična, naglašeno kamerna, gotovo pozorišna. Napetost se gradi postepeno, onespokojavajućim elementima narativa (tajanstveni komšija, dete u opasnosti), ali i muzikom/zvučnim efektima (treba pohvaliti rad dizajnera zvuka Jakova Munižabe) i sporim, gotovo pretećim pokretima kamere. Kadrovi su dugi, a kamera je usredsređena na lica glavnih junaka – bračnog para i nastavnika. Suzdržana glumačka igra i duboki Žirovićev glas doprinose stvaranju specifične atmosfere neprirodnosti koja postepeno dovodi do otklona od realističnog. Kako film odmiče, hororični sloj postaje sve naglašeniji i doživljava kulminaciju u sceni kada, prilikom pokušaja da pozovu sina, roditelji shvate da melodija zvona njegovog mobilnog telefona dopire iz susednog strana.

Uticaj poetike Dejvida Linča na Radovanovića je primetan od samog početka, ali u drugoj polovini filma to postaje sve očiglednije. Paradigma tada definitivno napušta okvire realističnog i klizi u linčovsku začudnost i nadrealizam, a omaž velikom reditelju je najprimetniji u kratkoj dijaloškoj razmeni između dečakove majke i misterioznog komšije (Dušan Jakšić) koja se vodi na nemuštom jeziku sličnom onom koji se može čuti u Crnoj kolibi, mitskom mestu između sna i jave koje ima važnu ulogu u Linčovom Tvin Piksu. Paradigma je, kako i sam naslov sugeriše, polusatna filmska glavolomka. Radovanović, poput Linča, ne dozvoljava da ono što vidimo u njegovom filmu prihvatimo zdravo za gotovo, već nastoji da ukloni mentalni filter kroz koje um propušta samo one informacije koje se uklapaju u opšteprihvaćenu predstavu sveta. To je riskantan poduhvat, ali će nagraditi gledaoce koji se ne plaše da zakorače izvan zabrana konvencionalnog.

Režija: Dean Radovanović
Scenario: Dean Radovanović
Direktor fotografije: Aleksandar Karaulić
Montaža: Andrijana Krčmar
Uloge: Bojan Žirović, Dubravka Kovjanić, Aleksandar Lazić, Dušan Jakšić, Mihajlo Vučković
Producent: Fakultet dramskih umetnosti, Univerzitet umetnosti u Beogradu
Trajanje: 29 minuta
Format: DCP
Zemlja porekla: Srbija
Žanr: drama/horor
Inostrani naziv: Paradigm
Premijera: 28. jun 2015. godine (Novi biokop Zvezda)

Festivali:

Bašta Fest, 2015. (specijalna nagrada žirija)
Beogradski festival dokumentarnog i kratkometražnog filma, 2016.

Đorđe Bajić