SRB ENG

60 GODINA FILMSKOG CENTRA SRBIJE



Odlukom Upravnog odbora Institut za film 7. septembra 2004. menja naziv u Filmski centar Srbije. Filmski centar Srbije obavlja delatnosti u skladu sa Opštim interesom Republike Srbije u oblasti kinematografije i Zakonom o kinematografiji. Filmskim centrom Srbije upravlja Upravni odbor sastavljen od devet članova, koje imenuje Vlada Republike Srbije, na predlog ministra kulture Republike Srbije, a rukovodi direktor koga imenuja Vlada Republike Srbije na osnovu predloga Upravnog odbora i prethodno sprovedenog javnog konkursa, na predlog ministra kulture.

Institut za film osnovan je u Beogradu, iz Centra za stručno obrazovanje filmskih kadrovakoji je 1959. osnovalo bivše Udruženje filmskih proizvođača Jugoslavije radi dopunskog školovanja postojećega filmskog kadra odgojenog na praksi snimanja filmova. Centar  se 1963. spaja sa Centrom za stručno obrazovanje kadrova reproduktivne kinematografije SFRJ,i delatnost proširuje i na školovanje kinematografskih radnika. Kada se osnivanjem mnogih filmskih škola i akademija taj oblik školovanja pokazao suvišnim, Savez filmskih radnika Jugoslavije preuzima Centar, menja mu i proširuje zadatke, pretvarajući ga u Institut za film.

Definitivnu organizacijsku formu i profil Institut dobija 1969. godine, kada prava osnivača preuzima Udruženje filmskih radnika SR Srbije. Zadaci Instituta su da istražuje i proučava pitanja unapredjivanja kinematografske delatnosti, povezujući je s potrebama prakse, da organizuje i sprovodi specijalizovano obrazovanje kadrova i u tu svrhu snima i prikazuje filmove, da širi filmsku kulturu putem simpozijuma, seminara i predavanja te da izdaje stručna dela i publikacije. Od 1969. Institut izrađuje i objavljuje kapitalni filmografski godišnjak Kinematografija и SR Srbiji (od 1976. i šire – Jugoslaviji), u kojem se nalaze svi filmografski podaci о filmovima proizvedenim u nas, te uvezenim i prikazivanim filmovima, о filmskim manifestacijama u nas i u svetu (onima na kojima je jugoslovenska kinematografija sudelovala), bibliografija objavljenih knjiga о filmu i sadržaji filmskih časopisa publikovanih u toku godine. Institut je objavljivao i teorijski časopis Filmske sveske i tri edicije knjiga: Umetnost ekrana,dela о filmskoj estetici, Pogledi i traganja,о filmskoj umetnosti uopšte i Istorija filma.Delatnost Instituta za film finansirala je Republička zajednica kulture SR Srbije.

Počev od 7. juna 1980. godine, Udruženje filmskih umetnika Srbiјe preuzelo јe prava i obaveze osnivača. Odlukom Upravnog odbora Institut za film 7. septembra 2004. godine menja naziv u Filmski centar Srbije. Decembra 2011. godine osnivačka prava i obaveze osnivača Filmskog centra Srbije preuzima Republika Srbiјa. Odlukom Vlade Republike Srbije, donetoj na sednici 30. aprila 2013. godine Filmski centar Srbije dobio je status ustanove kulture od nacionalnog značaja.

Jedan od osnivača i prvi generalni sekretar Saveza filmskih radnika Jugoslavije, a sa Momčilom Ilićem i osnivač Centra za stručno osposobljavanje filmskih radnika Jugoslavije, takodje i prvi direktor Centra je legendarni filmski kritičar, scenarista i reditelj Vicko Raspor. Po odlasku u filmsko preduzeće Dunav film, koji je iznedrio Beogradsku školu dokumentarnog filma, njega je u Institutu nasledio Momčilo Ilić, utemeljitelj preciznosti i odgovornosti prema tačnosti  podataka – gradje za istoriju filma i inaugurisanja filmografije domaćeg filma, filmografija filmova prikazanih na televiziji i srodne publikacije.

Institut za film imao je tri osnovne delatnosti – dokumentacija, izdavačka delatnost i promocija domaćeg filma.

Suština ogranka dokumentacija bilo je prikupljanje i obrada podataka koji su objavljivani u specijalnom godišnjaku – Kinematografija u Srbiji – uporedo SFRJ, zatim u Fimografiji i njenim derivatima (Filmografija igranog filma, Predmetna filmografija, Filmovi prikazani na TV,..).

Izdavačku delatnost Instituta za film, kasnije Filmskog centra Srbije potvrda je istrajnosti i kvaliteta jedinstvene izdavačke kuće na prodstoru Jugoslavije koja je promišljeno, odgovorno i kontinuirano objavljivala i objavljuje knjige iz oblasti filma, filmologije, filmske prakse i teorije. Prevedena su značajna dela Anre Bazena, Ježija Plaževskog, Žana Mitrija, Kristijana Meza, Žan Lik Nanisja, Žila Deleza, Dejvida Bordvela,.. biografije Luisa Bunjuela, Federika Felinija, Džona Hjustona, Mihajla Al. Popovića, Puriše Djordjevića, samo su deo bogatog  i osmišljenog izdavačkog plana Instituta za film i Filmskog centra Srbije. Domaći autori – Branko Vučićević, Dušan Stojanović, Bogdan Kalafatović, Vicko Raspor, Ranko Munitić, Petar Volk,.. podjednako su obogatili izdavački profil kuće, kao i mladi autori – teoretičari i istoričari filma.

Institut za film je sa urednikom Dušanom Stojanovićem, pokrenuo časopis Filmske sveske u okviru kojih su na srpski jezik bili prevedeni najznačajniji tekstovi iz domena teorije filma. Časopis Filmograf je komplementarno pokrivao lakše prihvatljive teme iz oblasti kinematografske prakse.

Institut za film je inaugurisao nagradu – povelju „Krupni plan“ za izuzetan doprinos popularisanju filma i misli o filmu. Njeni dobitnici su, pored značajnih domaćih bile izuzetne ličnosti iz sveta – profesor Danijel Gulding, pisac knjige o jugoslovenskom filmu i posebno o Dušanu Makavejevu, kao i Miron Černjenko filmski kritičar iz Moskve, koji je objavio preko dve stotine bibliografskih jedinica o jugoslovenskom filmu u strušnoj periodici i dnevenim listovima u Sovjetskom Savezu.

Promocija domaćeg filma je domen koji je postao vidljiv i ostavio tragove u vreme kada je direktor Instituta za film bio Predrag Golubović.

Predrag Golubović

On je, sa Antonjinom Limom i Žan Lu Pasekom, urednikom filmskog programa pariskog Centra Pompidu organizovao najsadržajniji i najveći iskorak u promociji jugoslovenske kulture u Francuskoj, posle izložbe fresaka iz srpskih srednjevekovnih manastrira održane u pariskom Grand Paleu, Retrospektivu jugoslovenskog filma. Tokom sedam meseci, trajala je izložba i filmski program na kome je prikazano preko 120 igranih filmova i oko stotinak kratkometražnih, titlovanih na francuski jezik.

Segment ove retrospektive pod nazivom Jugoslovenski novi film, prikazan je u Belgijskoj kinoteci, pod rukovodstvom legendarnog Žaka Ledua i Garbijele Klas.

Institut za film je na Festivalu nemog filma u Pordenoneu prikazao izbor jugoslovenskih nemih filmova i postavio izložbe posvećene pionirima filma na tlu Jugoslavije – Karelu Grosmanu i braći Manaki, u saradnji sa Makedonskom i Slovenačkom kinotekom.

Jedan od oblika medjunarodnog angažmana u vreme direktora Momčila Ilića bilo je učlanjenje u CILECT – svetsku asocijaciju filmskih škola i instituta.

Kao iskorak i potvrda angažmana, u vreme kada je Jugoslavija činila napore za osnivanje i jačanje pokreta nestvrstanih, Institut za film, sa Filmskim novostima i Jugoslovenskom kinotekom organizovao je školu za filmske reportere – za polaznike iz Alžira i drugih zemalja Magreba. U tu svrhu, čuveni istoričar filma Žan Mitri je iz arhiva Jugoslovenske kinoteke sačinio film Estetika montaže koji je polaznicima škole bio osnovno nastavno sredstvo.

Pre transformisanja u Filmski centar Srbije Institut za film je nastojao da se komercijalno stabilnije postavi, bavio se uvozom i distribucijom filmova, kao i video distribucijom. U vreme rastakanja Jugoslavije Institut za film je sklopio sporazum sa zagrebačkom Filmotekom 16 i preuzeo sav njen fond nastavnih i igranih filmova koji je bio deponovan u Beogradu.

Od 1992- 1995. godine Institut za film je zajedno sa TV Beograd i Art TV proizvodio mesečni filmski magazin Cinema art.


Filmski centar Srbije obavlja sledeće delatnosti u skladu sa Opštim interesom Republike Srbije u oblasti kinematografije i Zakonom o kinematografiji:

  • priprema i sprovodi Strategiјu podstičući obavljanje, organizovanje i finansiranje pripreme, razvoјa, proizvodnje, distribuciјe i prikazivanja domaćih i stranih kinematografskih dela;
  • prikuplja i putem јavnog konkursa raspodeljuјe sredstva za podsticanje kinematografskih delatnosti u skladu sa zakonom;
  • podržava i podstiče proizvodnju kinematografskih dela mladih autora i debitanata;
  • promoviše domaće kinematografske delatnosti i stvaralaštvo na međunarodnim festivalima i manifestaciјama;
  • podstiče učešće domaćih producenata u međunarodnim koprodukciјama;
  • podstiče i organizuјe domaće i međunarodne filmske festivale i manifestaciјe;
  • obavlja i organizuјe izdavačku delatnost;
  • razviјa i promoviše filmsku kulturu;
  • obavlja poslove produkciјsko-finansiјske kontrole i analize;
  • utvrdjuјe način i rokove distribuciјe kinematografskih dela za koјe јe dodeljena podrška ugovorom o dodeljivanju sredstava;
  • obavlja dokumentovanje delatnosti za kinematografiјu u Republici Srbiјi;
  • podstiče zaštitu, prikazivanje i proučavanje kinematografske baštine;
  • podržava i organizuјe stručno i profesionalno usavršavanje u područјu kinematografskih delatnosti;
  • predlaže mere i sarađuјe sa drugim telima na suzbiјanju nelegalne prodaјe i upotrebe kinematografskih dela;
  • promoviše vrednosti i podstiče mere značaјne za zaštitu dece i mladih, ravnopravnost polova, rasa i nacionalnih manjina;
  • saradjuјe sa strukovnim udruženjima, pravnim i fizičkim licima u cilju unapređenja kinematografskih delatnosti;
  • vodi Jedinstvenu evidenciju o kinematografskim delatnostima u Republici Srbiji.