U Beogradu je, u 92. godini, preminuo reditelj i scenarista Vlatko Gilić, jedan od najznačajnijih autora jugoslovenske i srpske kinematografije.
Rođen je 1. januara 1935. godine u Podgorici. Diplomirao je na Arhitektonskom fakultetu u Beogradu, gde je nakon studija ostao da živi. Filmsku karijeru započeo je kao scenograf, a prvi kratki igrani film, Mala svetlost, snimio je 1966. godine u korežiji sa Predragom Golubovićem.
Američka televizijska mreža NBC uvrstila ga je među 50 najznačajnijih reditelja u istoriji svetske kinematografije, kao jedinog autora iz jugoistočne Evrope na toj listi. Tri njegova filma – Kičma, In continuo i Homo sapiens – nalaze se u zbirci Muzeja moderne umetnosti (MoMA) u Njujorku.
Među njegovim najznačajnijim ostvarenjima nalaze se Homo homini, Dan više, Ljubav, Moć, Kičma, Dani od snova i Zategni dele. Poslednji film, Dani od snova, snimio je 1980. godine. Film je prikazan na Kanskom festivalu i nagrađen priznanjem FIPRESCI na Festivalu igranog filma u Puli.
Njegovi filmovi ostvarili su zapažen međunarodni uspeh. In continuo nagrađen je Srebrnim medvedom na Berlinskom filmskom festivalu 1971. godine, dok je Dan više osvojio Gran pri na festivalu u Oberhauzenu i prikazan na više od pedeset međunarodnih festivala. Film Ljubav bio je nominovan za Zlatni globus. Gilićevi filmovi nagrađivani su i na festivalima u Lajpcigu, Belvjuu, Melburnu, Sidneju, Trentu i Nionu.
Retrospektive njegovog stvaralaštva održane su u zemlji i inostranstvu. Festival autorskog filma priredio je retrospektivu 2020. godine u saradnji sa Crnogorskom kinotekom, koja je obnovila i digitalno restaurirala njegove kratke filmove. Godinu dana kasnije, u okviru programa DOK Cinema Masters u Domu omladine Beograda, publici je predstavljena retrospektiva njegovih ostvarenja.
Njegovi filmovi prikazivani su i u Sjedinjenim Američkim Državama, uključujući retrospektive na Festivalu evropskog filma u Los Anđelesu, u Pacifičkom filmskom arhivu Univerziteta Berkli, Američkoj kinoteci u Los Anđelesu, kao i u Ostinu, Sijetlu i Njujorku.
Pored autorskog rada, Vlatko Gilić posvetio se i pedagoškom radu. Bio je jedan od osnivača Katedre za režiju Akademije umetnosti u Novom Sadu, gde je izabran za profesora emeritusa, predavao je na Fakultetu likovnih umjetnosti na Cetinju, kao i na Univerzitetu Harvard.
Foto/Saša Pančić